ΤΑΙ ΤΣΙ, ΖΕΝ ΚΑΙ ΤΑΟ

Ήρεμη και αργή, φυσική και αβίαστη, συνεχόμενη και ρευστή, βαθιά και απόλυτα συνειδητή – αυτή είναι η σωστή αναπνοή του Τάϊ Τσι Τσουάν αλλά και του Ζαζέν (ή Τσο Τσαν, Τσαν Τινγκ ή Μπι Κουάν, όπως ονομάζεται στη Κίνα ο διαλογισμός Ζεν) και του Τσινγκ Τσο (του ακίνητου διαλογισμού του Τάο) – και αυτή είναι ίσως η πιο εμφανής ομοιότητα της εξάσκησης του Τάϊ Τσι, του Ζεν και του Τάο.
Σίγουρα όμως δεν είναι και η μόνη. Η κάθετη και ευθυτενής θέση του σώματος, η κατακόρυφη ευθυγράμμιση κεφαλιού και σπονδυλικής στήλης, η κοιλιακή διαφραγματική αναπνοή, η ιδιότητα της χαλαρής εγρήγορσης κατά την εξάσκηση, η περιστολή των νοητικών διασπάσεων και των άσχετων με την άσκηση σκέψεων και η εστιασμένη νοητικά συγκέντρωση στην παρούσα στιγμή, είναι μερικές ακόμα πολύ σημαντικές ομοιότητες μεταξύ της άσκησης του Τάϊ Τσι Τσουάν, του Ζαζέν και του διαλογισμού του Τάο. Κι αν κανείς ερευνήσει μπορεί να βρει περισσότερες.
Αναφορικά με τις ιδιότητες της αναπνοής που προαναφέραμε, το Τάϊ Τσι Τσουάν τις επεκτείνει και τις εντείνει, καλλιεργώντας τις όχι μόνο στον τρόπο αναπνοής αλλά και στον τρόπο εκτέλεσης των κινήσεών του, των τεχνικών του και των φορμών του. Ανεξάρτητα από την επιφανειακή ποικιλομορφία των σωματικών κινήσεων των διαφορετικών στιλ, ο τρόπος εκτέλεσης των κινήσεων, των τεχνικών και των φορμών του Τάϊ Τσι Τσουάν είναι ουσιαστικά ίδιος στα διάφορα παραδοσιακά στιλ της τέχνης. Σε όλες τις φόρμες των διαφόρων στιλ Τάϊ Τσι οι κινήσεις είναι πάντα ήρεμες και αργές, φυσικές και αβίαστες, συνεχόμενες και ρευστές, βαθιές και απόλυτα συνειδητές, γεμάτες γαλήνη, συγκέντρωση και επίγνωση. Γι’ αυτό οι γνώστες του Τάϊ Τσι Τσουάν χαρακτηρίζουν συχνά την τέχνη σαν “Κινούμενο Ζεν” ή σαν “Τάο σε Δράση”.
Η φράση “Να μελετάς το Ζεν και να ακολουθείς το Τάο” είναι μια πολύ διαδεδομένη φράση στην Κίνα που δείχνει καθαρά ότι οι δύο μεγάλες Κινέζικες πνευματικές πειθαρχίες – το Τάο και το Ζεν – όχι μόνο συνδέονται στενά μεταξύ τους αλλά ουσιαστικά αλληλοσυμπληρώνονται.
Από τη δική τους εμπειρία και κατανόηση, οι γνώστες του Τάϊ Τσι Τσουάν χρησιμοποιούν μια δική τους παραλλαγή αυτή της αρχής: ¨”Όταν ασκείσαι στο Τάϊ Τσι, συγχρόνως μελετάς το Ζεν και ακολουθείς το Τάο”
Η αναπνοή σου και η κίνηση σου, η σωματική σου στάση και η νοοτροπία σου, η δράση σου και η σκέψη σου λειτουργούν με τον τρόπο του διαλογισμού Ζεν και με τις αρχές του διαλογισμού Τάο, κάθε φορά που προσπαθείς να εκτελέσεις σωστά τις τεχνικές και τις φόρμες του Τάϊ Τσι.
Αν κανείς μελετήσει διανοητικά την φιλοσοφική διδασκαλία του Ζεν, αργά ή γρήγορα θα διαπιστώσει ότι η βαθύτερη ουσία αυτής της φιλοσοφικής διδασκαλίας μπορεί να συνοψιστεί στην προτροπή για γαλήνια και έντονη αυτοσυγκέντρωση στη σκέψη και στη δράση του εδώ και τώρα και στην προτροπή για την διατήρηση αυτής της γαλήνιας και έντονης συγκέντρωσης και επίγνωσης στιγμή με στιγμή.
Αν επίσης μελετήσει κανείς την φιλοσοφική διδασκαλία του Τάο, θα διαπιστώσει επίσης αργά ή γρήγορα, ότι η βαθύτερη ουσία της μπορεί να συνοψιστεί στην προτροπή να επαναποκτήσουμε την αβίαστη φυσικότητα ή τον έμφυτο αυθορμητισμό μας, που όλοι μας είχαμε σαν μικρά παιδιά και που μεγαλώνοντας τον χάνουμε όλο και περισσότερο υποτασσόμενοι στις υποδείξεις, στις απαιτήσεις και στις πίεσης της “ενήλικης” κοινωνίας, μιας κοινωνίας που αποξενώνεται όλο και περισσότερο από τον πραγματικό εαυτό της, θεωρώντας το αυτό σαν καλυτέρευση της ζωής, σαν ανάπτυξη και σαν πρόοδο.
Η διανοητική μελέτη μελέτη των φιλοσοφικών διδασκαλιών του Ζεν και του Τάο δεν είναι στην πραγματικότητα ούτε υποχρεωτική ούτε απαραίτητη για την κατανόηση της ουσίας τους. Η σοβαρή και αφοσιωμένη άσκηση του Τάϊ Τσι Τσουάν, από την άλλη, σύμφωνα με τις αρχές της αναπνοής και της κίνησης που προαναφέρθηκαν, προσφέρει μια βιωματική, υπαρξιακή και σωματική συνειδητοποίηση και πραγμάτωση της ουσίας αυτών των διδασκαλιών, την ίδια στιγμή που ασκείσαι γαλήνια και συνειδητά στο Τάϊ Τσί Τσουάν, αποδεικνύοντας έμπρακτα την αλήθεια της φράσης.
“ Το Τάϊ Τσι Τσουάν είναι Ζεν σε κίνηση και Τάο σε δράση. Όταν ασκείσαι σωστά στο Τάϊ Τσι, συγχρόνως μελετάς το Ζεν και ακολουθείς το Τάο”

Αντώνης Γιαννούλης.
Σημειώσεις:

1. Η προτροπή για καθημερινή πρακτική άσκηση του Τάϊ Τσι Τσουάν, του Ζαζέν ή του διαλογισμού Τάο εκφράζει μια άλλη κοινή αρχή των τριών αυτών διδασκαλιών: Την αναγκαιότητα της πολύς βαθιάς εξοικείωσης της βιωματικής, υπαρξιακής, σωματικής συνειδητοποίησης που παράγεται από την άσκηση, έτσι ώστε αυτή η βαθιά συνειδητοποίηση να επιδράσει όσο περισσότερο γίνεται θετικά στην καθημερινή μας σκέψη και δράση, όχι μόνο στο συνειδητό άλλα και στο ασυνείδητο επίπεδο της ύπαρξής μας.
2. Όσα γράφονται για το Τάϊ Τσι Τσουάν ισχύουν επίσης και για τις “αδερφές” τέχνες του, που ονομάζονται συνολικά Νέϊ Τζία Τσουάν ή “Τέχνες της εσωτερικής οικογένειας του Κούνγκ Φου”, όπως τα στιλ του Χσινγκ Γι Τσουάν, Πα Κουά Τσάνγκ, Λου Χο Πα Φα Τσουάν, Γου Τανγκ Τσουάν κ.λπ.