ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΟΥ ΤΑΪ ΤΣΙ ΤΣΟΥΑΝ

και των άλλων Εσωτερικών Πολεμικών Τεχνών της Κίνας

από τον Αντώνη Γιαννούλη

Το παρακάτω είναι μια ελεύθερη μετάφραση και σχολιασμός ενός από τα σπουδαιότερα κλασσικά κείμενα του Τάϊ Τσι Τσουάν. Τιτλοφορείται «Το Τραγούδι του Πραγματικού Νοήματος» και παρότι είναι αγνώστου συγγραφέα συγκαταλέγεται ανάμεσα στα πιο διάσημα κλασσικά κείμενα της τέχνης του Τάϊ Τσι Τσουάν αλλά και των άλλων Εσωτερικών ή Ενεργειακών Πολεμικών Τεχνών της Κίνας (Πα Κουά Τσανγκ, Χσινγκ Γι Τσουάν, κ.λπ.) που ακολουθούν διαφορετικούς, αλλά παράλληλους, δρόμους. Απ’ όσο γνωρίζω είναι η πρώτη φορά που το κείμενο αυτό δημοσιεύεται στα Ελληνικά.

Το Τραγούδι του Πραγματικού Νοήματος

Όχι μορφή, όχι σκιά

Ολόκληρο το σώμα διαφανές και άδειο.

Ξεχνάς το περιβάλλον σου και είσαι φυσικός

Σαν ένας μεγάλος βράχος που κρέμεται από την κορυφή του

Δυτικού βουνού.

Τίγρεις βρυχώνται, μαϊμούδες στριγγλίζουν.

Καθαρή πηγή, ήρεμο νερό.

Φουρτουνιασμένο ποτάμι, τρικυμισμένη θάλασσα.

Με όλη σου την ύπαρξη, ανέπτυξε τη ζωή σου.

Ο σχολιασμός του ποιήματος που ακολουθεί βασίζεται σε τρεις πηγές: 1) Στην προσωπική μου κατανόηση μέσω της διδασκαλίας που έχω δεχθεί από τους δασκάλους μου και της εικοσιπεντάχρονης εμπειρίας μου σαν ασκούμενος στο Τάϊ Τσι Τσουάν, 2) στα προφορικά σχόλια των δασκάλων μου Μάστερ Τανγκ Τουνγκ Γουΐνγκ, Μάστερ Λιού Τζίνγκ Ρου και Μάστερ Γινγκ Γινγκ, και 3) στο γραπτό σχολιασμό του ποιήματος από το δάσκαλο Γιανγκ Τζουΐνγκ Μίνγκ.

Όταν ασκείσαι στο Τάϊ Τσι Τσουάν – ή σε κάποια άλλη Εσωτερική Πολεμική Τέχνη – πρέπει να ξεχνάς τα πάντα. Ο νους σου πρέπει να είναι διαυγής, καθαρός και συγκεντρωμένος. Καμιά σκέψη, ιδέα ή προκατάληψη δεν πρέπει να θολώνει το νου σου, να διασπά τη συγκέντρωσή σου ή να εμποδίζει τη δράση σου. Το σώμα σου πρέπει να είναι χαλαρό και σταθερό, έτσι ώστε να είσαι ελαφρύς, ευέλικτος και ευκίνητος. Το πνεύμα πρέπει να είναι ήρεμο και ατάραχο, αλλά όχι νωθρό ή απρόσεκτο, σε γαλήνια εγρήγορση. Εγκατέλειψε όλες τις σκέψεις για το παρελθόν και το μέλλον, και να είσαι πλήρως συγκεντρωμένος στο παρόν, στιγμή με στιγμή, στο εδώ και τώρα. Όταν τα πετύχεις αυτά καθώς ασκείσαι στο Τάϊ Τσι Τσουάν, στο Πα Κουά Τσανγκ ή στο Χσίνγκ Γι Τσουάν, το σώμα σου νιώθει σα να είναι άμορφο και αβαρές, εξαϋλωμένο και διαφανές, ενώ ο νους σου νιώθει εντελώς ατάραχος, ήρεμος και άδειος. Στην πραγματικότητα δε χάνεις ούτε τη μορφή ή το βάρος του σώματός σου ούτε την πνευματική σου αντίληψη, προσοχή ή κριτική επίγνωση. Μάλιστα στην κατάσταση αυτή όλες οι σωματικές και νοητικές ικανότητες και δυνάμεις φτάνουν στη μέγιστη δυνατή ανάπτυξή τους, χωρίς να υπάρχουν «σκιές» ή ατέλειες, ελαττώματα ή ελλείψεις στις σωματικές και στις νοητικές λειτουργίες και δράσεις σου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο το σώμα σου μπορεί να κινείται σα να ήταν διαφανές και αβαρές, δηλαδή πολύ εύκολα, γρήγορα και ευέλικτα, σαν ένα μπαλόνι φουσκωμένο με αέρα που κινείται με τον άνεμο.

Ξέχνα το περιβάλλον σου και απλώς κάνε ολόψυχα αυτό που κάνεις, αυτό που πρέπει να γίνει. Χρησιμοποίησε την αναπνοή σου σαν το δρόμο για να ταξιδέψεις μέσα στο σώμα και το νου σου – η αναπνοή συνδέει τον εξωτερικό και τον εσωτερικό κόσμο σου.

Το Δυτικό βουνό είναι ένα διάσημο ψηλό βουνό της Κίνας, απότομο και βραχώδες. Η φράση «σαν ένας μεγάλος βράχος που κρέμεται από την κορυφή του Δυτικού βουνού» εννοεί ότι ο νους σου πρέπει να είναι καθαρός και διαυγής όπως η ατμόσφαιρα στην κορυφή ενός ψηλού βουνού, και ήρεμος όπως η βαθιά ηρεμία που νιώθεις όταν βρεθείς μόνος στην κορυφή ενός ψηλού βουνού. Εννοεί επίσης ότι πρέπει να διατηρείς το κεφάλι σου σα να κρέμεται από ψηλά, στητό και ίσιο, και το σώμα σου σταθερό και γειωμένο στο έδαφος όπως ένα μεγάλο βουνό. Πρέπει να αισθάνεσαι τα πόδια σου «ριζωμένα» βαθιά μέσα στη γη όπως οι «ρίζες» ενός βουνού που κατεβαίνουν κάτω από την επιφάνεια της γης, υποστηρίζοντας έτσι το πνεύμα σου καθώς ανυψώνεται όλο και ψηλότερα, όπως η κορυφή του βουνού.

Ο ήχος (η κραυγή) είναι σημαντικός στο Τάί Τσι Τσουάν, στο Πα Κουά Τσανγκ και στο Χσινγκ Γι Τσουάν, γιατί συνδέεται με το Τσι (την εσωτερική ενέργεια) και με την εξαπόλυση του Νέϊ Τζίνγκ (εσωτερικής δύναμης). Στο Χσίνγκ Γι Τσουάν μιλάμε για τον «Ήχο του Κεραυνού» που πρέπει να συνοδεύει τις κινήσεις της Τέχνης. Ο ήχος (η κραυγή) κατά την εξαπόλυση εσωτερικής δύναμης (Φαα Τζίνγκ) πρέπει να είναι δυνατός σαν το βρυχηθμό της τίγρης και διαπεραστικός σαν το στρίγκλισμα των μαϊμούδων. Αν ανυψώσεις το Σεν (πνεύμα) σου και καθοδηγήσεις το Τσι μέσα στο σώμα σου (σε συνδυασμό με τις κινήσεις που εκτελείς), ο νους σου θα είναι τόσο καθαρός και διαυγής σα μια πηγή του βουνού που αναβλύζει καθαρό, γάργαρο νερό. Αν ασκείσαι στο Τάϊ Τσι Τσουάν κατ’ αυτόν τον τρόπο για πολύ καιρό καλλιεργώντας το Τσι σου, αυτό θα γεμίσει βαθμιαία ολόκληρο το σώμα σου και θα κυκλοφορεί αβίαστα, ανεμπόδιστα και ελεύθερα παντού, χαρίζοντάς σου όχι μόνο υγεία, ζωτικότητα και μακροζωία, αλλά και μεγάλη εσωτερική δύναμη (Νέϊ Τζίνγκ). Γιατί όπως το νερό ενός τρικυμισμένου ποταμού ή μιας φουρτουνιασμένης θάλασσας, το Τσι μπορεί να κινηθεί με ταχύτητα και δύναμη έτσι που τίποτα δεν μπορεί να του αντισταθεί. Αυτή η εσωτερική δύναμη είναι εκείνο που κάνει το Τάϊ Τσι Τσουάν, το Πα Κουά Τσανγκ και Χσίνγκ Γι Τσουάν εξαιρετικά αποτελεσματικά σαν Πολεμικές Τέχνες και μοναδικά σα μέθοδοι πρακτικής αυτοάμυνας.

Αυτά δεν είναι πράγματα που πετυχαίνονται εύκολα, άκοπα ή απρόσεχτα, γιατί χρειάζονται ολοκληρωτική προσοχή, απόλυτη συγκέντρωση και εντατική προσπάθεια και άσκηση. Τα μεγάλα οφέλη των Εσωτερικών Πολεμικών Τεχνών (Νέϊ Τζία Κουνγκ Φου) δεν πετυχαίνονται από τεμπέληδες, απρόσεκτους ή απείθαρχους ασκούμενους. Όταν όμως με το σωστό τρόπο εκμάθησης – με πλήρη προσοχή, πλήρη συγκέντρωση, και εντατική εξάσκηση – οι τέχνες του Τάϊ Τσι Τσουάν, του Πα Κουά Τσανγκ και του Χσίνγκ Γι Τσουάν δεν είναι απλώς μια περιστασιακή εξάσκηση ή μια δραστηριότητα ανάμεσα σε πολλές άλλες που περιλαμβάνονται στο εβδομαδιαίο ή το ημερήσιο πρόγραμμα κάποιου, αλλά μια πειθαρχία ζωής και ένας τρόπος ζωής. Όταν ασκείται σε ένα τόσο βαθύ επίπεδο, το Τάϊ Τσι Τσουάν (ή κάποια άλλη τέχνη του Νέϊ Τζία Κουνγκ Φου) διαποτίζει και αναμορφώνει σιγά – σιγά τη ζωή, τη σκέψη και τη δράση κάθε σοβαρού ασκούμενου, επιδρώντας θετικά στο χαρακτήρα του, στην προσωπικότητά του, στον τρόπο που βλέπει (αλλά και που ζει) τη ζωή του, εμφυσώντας του περισσότερη ηρεμία, χαλάρωση, ζωτικότητα, ενέργεια, συγκέντρωση, περισσότερη αρμονία και βαθύτερη κατανόηση σε ό,τι κι αν κάνει. Σε αυτό το στάδιο ο διαχωρισμός μεταξύ της ζωής σου και της τέχνης σου εξαφανίζεται, και οι προσπάθειές σου κατευθύνονται όχι απλά στο να «μάθεις καλύτερα Τάϊ Τσι Τσουάν» αλλά στο να αναπτυχθείς περισσότερο σαν πιο ολοκληρωμένος, εναρμονισμένος και καλύτερος άνθρωπος. Οι Εσωτερικές Πολεμικές Τέχνες (Τάϊ Τσι Τσουάν, Πα Κουά Τσανγκ, Χσίνγκ Γι Τσουάν) γίνονται τρόπος ζωής και αυτοανάπτυξης, κι αυτό είναι το πραγματικό νόημά τους.

«Με όλη σου την ύπαρξη, ανέπτυξε τη ζωή σου».

2. Πραγματεία πάνω στο Τάϊ Τσι Τσουάν

του Τσεν Γουέϊ Μινγκ

Η ιδέα (το νόημα) της εξάσκησης του Τάϊ Τσι Τσουάν( και των άλλων Εσωτερικών Πολεμικών Τεχνών) είναι η ενδυνάμωση του σώματος (δηλαδή των μυών και των κοκάλων), η εξισορρόπηση της κυκλοφορίας του Τσι (της Εσωτερικής Ενέργειας) και του αίματος, η εναρμόνιση του σώματος, του νου και του πνεύματος, η πρόληψη των ασθενειών και η επίτευξη καλύτερης υγείας και μακροζωίας. Το Τάϊ Τσι Τσουάν (και οι άλλες Τέχνες του Νέϊ Τζία Κουνγκ Φου) είναι αρχαία συστήματα ψυχοσωματικής άσκησης που χρησιμοποιούνται επί αιώνες στην Κίνα για ανάπτυξη σωματικής και πνευματικής υγείας.

Το Τάϊ Τσι Τσουάν, όπως το Πα Κουά Τσανγκ και το Χσίνγκ Γι Τσουάν βασίζονται σε επιστημονικές αρχές Κίνησης (σωματικής δράσης) και Ακινησίας (διαλογιστικής ηρεμίας), και στις Αλλαγές (συνδυασμούς τεχνικών) που παράγονται από τις μεταβολές του Ουσιαστικού (Γιανγκ) στο Μη-Ουσιαστικό (Γιν), δηλαδή στη συνεργασία αντιθέτων κινήσεων, δυνάμεων και δράσεων του νου και του σώματος. Στις Εσωτερικές Πολεμικές Τέχνες δίνεται έμφαση στις χαλαρές κινήσεις και στις ευθυτενείς και καλά ισορροπημένες στάσεις του σώματος. Οι κινήσεις είναι ευέλικτες και ευκίνητες, ελαφριές και κυκλικές, ρευστές και συνεχόμενες. Έτσι, όταν ένα μέρος του σώματος κινείται, όλα τα μέρη του σώματος κινούνται, και όταν ένα μέρος του σώματος είναι ακίνητο, όλα τα μέρη είναι ακίνητα. Αυτό είναι παρόμοιο με τις αρχές και τις διδασκαλίες του Ταοϊστικού διαλογισμού.[1]

Από τη σκοπιά των Πολεμικών Τεχνών το Τάϊ Τσι Τσουάν  (και οι άλλες Τέχνες του Νέϊ Τζία Κουνγκ Φου) θεωρούνται σαν Εσωτερικά στυλ Πολεμικών Τεχνών επειδή λειτουργούν σύμφωνα με τη φιλοσοφία και τις αρχές του Τάο.[2] Άνθρωποι κάθε ηλικίας και φύλου μπορούν να ασκηθούν σε αυτές χωρίς περιορισμούς. Είναι πολύ φυσικές και ακίνδυνες μέθοδοι σωματικής άσκησης και πνευματικής καλλιέργειας, που δεν έχουν καμία βλαβερή επίδραση στην υγεία των ασκούμενων (υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι μαθαίνονται και εξασκούνται με το σωστό τρόπο).

Αν κάποιος ασκεί το Τάϊ Τσι Τσουάν, το Πα Κουα Τσανγκ ή το Χσίνγκ Γι Τσουάν τακτικά και αφοσιωμένα, με το χρόνο θα κερδίσει τα οφέλη της υγείας και της αρμονίας στο σώμα, στο νου και στο πνεύμα.


[1] Η φιλοσοφία του Ταοϊστικού διαλογισμού – που έχει διαδοθεί ευρέως στη δύση μέσω των διδασκαλιών του Ζεν – συνοψίζεται αριστοτεχνικά στη διάσημη φράση: «Όταν περπατάς, μόνο να περπατάς – ολοκληρωτικά. Όταν κάθεσαι, μόνο να κάθεσαι – ολοκληρωτικά. Πάνω απ’ όλα, μην ταλαντεύεσαι.» Όπως λέει ο Δάσκαλος Ντενγκ Μινγκ Ντάο: «Το ίδιο είναι και το να γνωρίσεις το Τάο «την υπέρτατη κατανόηση της Αλήθειας της ζωής».

[2] Βλέπε υποσημείωση 1.